Cơ sở võ học của AIKIDO

[BMTD]

3.5 Huyệt và đan điền

Theo quan niệm của Đông y, trên da có nhiều điểm hoặc vùng mà qua đó chúng ta có thể khơi thông, kích thích quá trình dẫn khí trong cơ thể. Các điểm hoặc vùng này được gọi là huyệt (đạo). Nối liền các huyệt là hệ thống kinh mạch cho phép dẫn khí đến các phủ tạng (xem phần bên dưới).

Trong thực tế, Đông y có khá nhiều phương pháp điều trị bệnh thông qua các huyệt như cạo gió, xoa bóp, châm cứu, ngải cứu. Mặc dù chưa chứng minh được cơ sở khoa học của những phương pháp này nhưng hiệu quả của chúng là điều không thể phủ nhận được.

Theo nhiều tài liệu, cơ thể người có 108 huyệt, trong đó nhiều huyệt có tính chất sinh tử, khi bị tác động mạnh có thể làm chết người hoặc làm cho không cử động được (hành động này được gọi là điểm huyệt). Hiện tác dụng này chưa có bằng chứng cụ thể ngoài việc người ta đã sử dụng phương pháp châm cứu để làm giảm đau và gây tê cục bộ.

Đan điền: Có nhiều quan niệm về đan điền. Ở đây chúng ta điểm lại một số quan niệm chính.

- Về số lượng, nhiều người cho rằng có 3 đan điền: Đan điền thượng (ở vùng đầu), đan điền trung (ở vùng gần rốn) và đan điền hạ (ở vùng cơ quan sinh dục), trong đó đan điền thượng là nơi chứa Thần, đan điền trung là nơi chứa Khí còn đan điền hạ là nơi chứa Tinh. Cũng có người cho rằng chỉ có một đan điền nằm ở vùng dưới rốn (tương ứng với đan điền trung). Một số người còn cho rằng vùng dưới rốn có 3 đan điền: đan điền trước, đan điền giữa và đan điền sau.

- Về vị trí, có người cho rằng đan điền là một huyệt cụ thể, như đan điền thượng là huyệt bách hội ở đỉnh đầu, đan điền trung là huyệt khí hải ở bên dưới rốn, đan điền hạ là huyệt hội âm. Tuy nhiên cũng có người cho rằng đan điền là một điểm hoặc vùng nhưng không phải là huyệt, chẳng hạn ở nữ đan điền nằm sau tử cung còn ở nam, đan điền nằm dưới tiền liệt tuyến.

Nhìn chung, người ta đều xem như có một vùng quan trọng ở vùng dưới rốn gọi là đan điền.

- Đối với nhà khí công, vùng này được xem như kho chứa khí (tàng khí). Người luyện khí công sẽ thu hút khí cất trữ tại đan điền và dẫn khí từ đan điền theo các kinh đến các phủ tạng để kiểm soát hoạt động của các phủ tạng.

- Đối với người tập võ, đan điền là nơi tập trung sức mạnh (khí lực) và cho phép duy trì thăng bằng. Chúng ta sẽ đưa ra những lập luận biện minh cho quan niệm này ở phần sau.

3.6 Hệ thống kinh mạch

Tương ứng với 12 phủ và tạng, Đông y cho rằng trong cơ thể có một hệ thống các đường dẫn khí đến các phủ tạng, gọi là các đường kinh. Mỗi phủ và mỗi tạng đều có một cặp đường kinh tương ứng, một ở bên phải, một ở bên trái.

- Phế kinh: Bắt đầu từ vùng ngực (huyệt Trung phủ) đi xuống tay ở phía mé ngón cái và tận cùng ở ngón tay cái (huyệt Thiếu thương);

- Đại trường kinh: Bắt đầu ở vùng ngón tay trỏ (huyệt Thương dương) và đi ngược lên tận cùng ở cạnh cánh mũi (huyệt Nghinh hương);

- Vị kinh: Bắt đầu ở vùng mặt (huyệt Thừa khấp), đi lên đầu ra sau và đi xuống kết thúc ở chân (huyệt Lệ đoài);

- Tỳ kinh: Bắt đầu ở vùng chân (huyệt Ẩn bạch) rồi đi ngược trở lên vùng ngực (huyệt Đại bao);

- Tâm kinh: Bắt đầu từ vùng nách (huyệt Cực tuyền) đi xuống ngón tay út (huyệt Thiếu xung);

- Tiểu trường kinh: Bắt đầu từ ngón tay út (huyệt Thiếu trạch) đi lên vùng trước tai (huyệt Thính cung);

- Bàng quang kinh: Bắt đầu từ khóe ngoài mắt (huyệt Tinh minh), đi lên đầu ra sau và đi xuống tận cùng ở ngón chân út (huyệt Chí âm);

- Thận kinh: Bắt đầu từ lòng bàn chân (huyệt Dũng tuyền) đi lên và tận cùng ở vùng ngực (huyệt Du phủ);

- Tâm bào kinh: Bắt đầu từ vùng ngực (huyệt Thiên trì) và đi xuống tận cùng ở ngón tay giữa (huyệt Trung xung);

- Tam tiêu kinh: Bắt đầu từ ngón tay áp út (huyệt Quan xung) chạy lên trên và tận cùng ở đuôi chân mày (huyệt Ty trúc không);

- Đảm kinh: Bắt đầu từ chỗ đuôi mắt (huyệt Đồng tử liêu), chạy lên góc trán rồi vòng ra sau đi xuống tận cùng ở ngón chân áp út (huyệt Túc khiếu âm);

- Can kinh: Bắt đầu từ ngón chân cái (huyệt Đại đôn) chạy lên trên tận cùng ở vùng ngực (huyệt Kỳ môn).

Theo đó, 12 kinh thông nối với nhau tạo ra 3 vòng nối:

- Vòng nối 1: Phế kinh, Đại trường kinh, Vị kinh, Tỳ kinh
- Vòng nối 2: Tâm kinh, Tiểu trường kinh, Bàng quang kinh, Thận kinh
- Vòng nối 3: Tâm bào kinh, Tam tiêu kinh, Đảm kinh, Can kinh

Ngoài hệ thống 12 cặp đường kinh như trên, có thể còn có bát mạch (8 mạch), trong đó 2 mạch quan trọng là Nhâm mạch và Đốc mạch, được ví như những hồ chứa khí làm nhiệm vụ điều phối khí cho hệ thống kinh.

- Nhâm mạch: Khởi đi từ đan điền, chạy ra phía trước và đi lên dọc theo đường giữa thân (bụng, ngực), qua cổ, ra cằm và tận cùng ở môi dưới (huyệt Thừa tương).

- Đốc mạch: Cũng khởi đi từ đan điền, chạy ra phía sau và đi lên dọc theo đường giữa thân (lưng), qua gáy và lên đỉnh đầu rồi ra trước đi xuống mặt, tận cùng ở môi trên (huyệt Ngân giao).

PS: Các nhà khí công cho rằng luyện tập khí công nhằm mục đích dẫn khí để nó lưu chuyển thông suốt trong các kinh mạch và cất trữ khí tại đan điền.