Cơ sở võ học của AIKIDO

[BMTD]

1.5 Lực đàn hồi

Xem thử một lò xo S nằm ngang, một đầu cố định, một đầu gắn vào một vật nhẹ A. Dùng bàn tay ép vào vật A theo chiều dài của lò xo để lò xo nén lại. Ta cảm thấy có một lực ép lại vào bàn tay (theo đúng định luật Newton 3: Phản lực).

Nếu tiếp tục ép cho lò xo ngắn lại hơn nữa, ta cảm thấy lực ép vào bàn tay tăng dần lên: Ép càng mạnh, lò xo càng ngắn lại, lực ép càng lớn.

Nếu ta buông bàn tay ra, lò xo sẽ bung trở lại vị trí ban đầu, đẩy vật A trở về vị trí cũ. Lực đẩy làm cho vật A di chuyển từ vị trí bị ép trở về vị trí ban đầu được gọi là lực đàn hồi.

Theo định luật Hook, độ lớn của lực đàn hồi được tính bằng công thức F = kx, trong đó x là độ dài từ vị trí ban đầu của lò xo đến vị trí khi bị nén; k là một giá trị số tùy thuộc vào từng lò xo (chất liệu làm lò xo).

1.6 Động lượng

Thử tưởng tượng tình huống chúng ta định chặn giữ một chiếc xe đạp. Nếu xe đang chạy (vận tốc trung bình khoảng 15 km/giờ) thì ta có thể giữ lại khá dễ dàng. Tuy nhiên nếu xe đang đổ dốc thì ý định của ta không dễ gì thực hiện. Khó khăn cũng tương tự khi chúng ta định chặn giữ một chiếc xe máy thay vì xe đạp, ngay cả khi chiếc xe máy đang chạy chậm với tốc độ tương đương (khoảng 15 km/giờ).

Như vậy khi một vật đang chuyển động, nó hàm chứa một sức mạnh.

Trong vật lý, người ta lượng hóa sức mạnh này bằng một đại lượng gọi là động lượng và đo đạc nó bằng công thức p = mv, trong đó p là động lượng (của vật đang chuyển động); m là khối lượng và v là vận tốc.

1.7 Va chạm

Lăn mạnh một viên bi lớn A cho va chạm với một viên bi nhỏ B đang đứng yên. Ta thấy sau khi va chạm, 2 viên bị đều bị dịch chuyển: A bật ngược lại chiều lăn ban đầu; B bị lăn tới theo chiều lăn ban đầu của A.

Va chạm như trên được gọi là va chạm (có) đàn hồi: cả 2 viên bi đều không bị móp méo sau va chạm. Tổng động lượng trước khi va chạm (chỉ có A có vì A chuyển động; B đứng yên) và tổng động lượng sau khi va chạm đều như nhau (định luật bảo toàn động lượng): Động lượng của A (trước va chạm) truyền một phần cho B làm B chuyển động; phần động lượng của A (còn lại sau va chạm) làm cho A di chuyển ngược lại.

Ứng dụng

Hai cánh tay và toàn cơ thể có thể được sử dụng như lò xo: Trong nhiều chiêu thức phản đòn trực tiếp, khi đối thủ lao vào tấn công, chúng ta có thể giữ vững trọng tâm tại đan điền, sử dụng 2 cánh tay làm 2 lò xo nhận đòn của đối thủ, tạo ra một va chạm đàn hồi.

Khi đó nếu được luyện tập để có được 2 lò xo "xịn", lực tấn công của đối thủ càng mạnh, phản lực của lò xo cánh tay càng mạnh, toàn bộ động lượng của đối thủ bị giữ lại và làm cho đối thủ bật ngược ra sau với tốc độ có khi gần bằng với tốc độ lao vào của đối thủ. Với tốc độ đó, nếu đối thủ không phản xạ kịp để bước chân kịp ra sau thì có thể té ngửa.

PS: Tổ sư và võ sư Gozo Shioda thường sử dụng toàn thân làm lò xo (độ nhún của 2 chân và toàn cơ thể) khiến nhiều uke khi lao vào bị bật ngược ra sau vì sau khi va chạm, uke không làm cho nage di chuyển được (không truyền được động lượng).