Cơ sở võ học của AIKIDO

[BMTD]

1.8 Trọng tâm

Thử tưởng tượng có một quả bóng da đang đứng yên trên mặt đất. Ta dùng đầu ngón tay trỏ ấn đẩy vào một điểm cố định trên quả bóng. Thực hiện nhiều lần với các hướng đẩy thay đổi cho ra kết quả:

- Rất nhiều hướng đẩy làm cho quả bóng lăn đi;
- Chỉ có mỗi hướng đẩy xuyên qua tâm quả bóng làm cho quả bóng bị xê dịch tới trước, cứ như thể toàn bộ sức nặng của quả bóng nằm tại tâm của nó.

Thử làm tương tự với một cục đá có hình dạng bất kỳ, chúng ta cũng thu được kết quả tương tự. Trong trường hợp này, do cục đá không có tính chất đối xứng như quả bóng nên để tìm ra điểm mà toàn bộ sức nặng của cục đá đều dồn vào đó, chúng ta phải ấn đẩy ở nhiều điểm khác nhau.

Thực nghiệm đã cho thấy rằng mọi vật rắn với một hình dạng bất kỳ đều tồn tại một điểm mà toàn bộ sức nặng của vật đều dồn vào đó. Điểm này được gọi là trọng tâm của vật.

- Trọng tâm là điểm cân bằng về sức nặng: Hai bên trọng tâm đều nặng như nhau.
- Trọng tâm có thể nằm bên trong vật hoặc nằm bên ngoài vật: trọng tâm của viên bi (đặc) nằm tại tâm viên bi; trọng tâm của một chiếc nhẫn cũng nằm tại tâm của nó nhưng ở ngoài vòng nhẫn.

Ở người khi đứng thẳng, trọng tâm thường nằm ở một điểm ở phần bụng dưới, chiếu ra da bụng thì nằm bên dưới rốn khoảng 5 cm mà người ta thường gọi là đan điền.

- Trọng tâm ở người không cố định mà thay đổi theo tư thế. Khi cúi người, trọng tâm thường rơi ra phía trước; khi ưỡn ra sau, trọng tâm rơi ra phía sau.
- Nhiều người nhầm lẫn trọng tâm với đan điền: Trọng tâm và đan điền là 2 điểm khác nhau và thường chỉ trùng nhau khi đứng thẳng.

1.9 Mặt chân đế

Đặt một vật cho đứng yên trên mặt đất hoặc trên một mặt phẳng nằm ngang. Ta nối các điểm mà vật tiếp xúc với mặt phẳng lại, tạo ra một hình khép kín trên mặt phẳng. Hình này được gọi là mặt chân đế của vật khi đứng yên trên mặt phẳng.

- Mặt chân đế tương tự như bệ đỡ của vật trên mặt phẳng
- Mặt chân đế phụ thuộc vào các điểm tiếp xúc của vật trên mặt phẳng.

Ở người, khi đứng trên mặt đất, mặt chân đế là phần diện tích của 2 bàn chân cộng với phần diện tích giữa 2 bàn chân.

- Khi dang rộng hai chân (chẳng hạn khi đứng tấn), mặt chân đế rộng hơn;
- Khi kiễng chân lên, mặt chân đế nhỏ đi.

1.10 Thăng bằng

Thăng bằng của một vật là tình trạng vật có thể đứng yên (ổn định) trên mặt đất mà không bị đổ ngã. Trọng tâm và mặt chân đế có liên quan đến tình trạng thăng bằng của vật. Thực nghiệm cho thấy rằng:

- Khi điểm chiếu của trọng tâm (trên mặt đất) nằm trong mặt chân đế thì vật (có) thăng bằng;
- Khi điểm chiếu của trọng tâm tâm rơi ra khỏi mặt chân đế thì vật bị đổ ngã.

Về phương diện võ học, chúng ta cần phải trả lời được 2 câu hỏi sau đây khi thực hiện các đòn thế:

- Làm thế nào để giữ được thăng bằng cho chính mình?
- Làm thế nào để làm mất thăng bằng của đối thủ?

Chúng ta sẽ quay trở lại đề tài này trong phần "Các nguyên tắc võ học AIKIDO".

PS: Lần sau chúng ta sẽ thảo luận về "Cơ sở y học phương Tây".