Kể chuyện tập Aikido ở Nhật

[chithanh]

Gần đây mình mới hiểu hơn 1 chút về cách tập của cô Okamoto.

Các bài tập của cô tập trung vào việc di chuyển trọng tâm, qua đó tác động vào uke, chứ không dùng lực từ tay, vai. Mọi người có thể xem những bài tập với morote dori ở clip dưới, dù hơi khó nhìn 1 chút. Trong kokyu (khúc 1:57), để đưa uke lên và làm uke mất thăng bằng, cô nâng trọng tâm lên, chứ không phải vung tay.



Trong đòn morotedori ikkyo hay irimi, để dẫn uke đi sau khi xoay tenkan, cô chuyển trọng tâm ra sau và di chuyển toàn bộ thân trên. Cánh tay cô đôi khi vung rộng nhưng chỉ dùng để chuyền lực từ thân dưới lên.

Trong hanmi handachi cũng vậy. Cô nhấn mạnh việc phải chuyển trọng tâm qua lại 2 phía để kiểm soát uke, như clip dưới, khúc 7:35



Nhớ lại lúc ở Wakayama, khi tập với thầy Yoshida, mình không thể hiểu được thầy dùng lực ở đâu. Có lẽ câu trả lời chính là việc di chuyển trọng tâm/ phần thân dưới?

[chithanh]

Tháng trước, theo đúng thông lệ hàng năm, Dojo mình lại tổ chức seminar quốc tế ở Kyoto.
Lần này, dojo lại mời thầy Horii và thầy Miyamoto (giống năm 2023). 2 năm trước, mình chỉ tham gia buổi sáng chủ nhật. Vì cuối tuần mà đi tập liền 2 ngày sẽ dễ bị vợ cằn nhằn. Nhưng seminar năm nay có nhiều anh chị em từ Việt Nam sang dự nên mình lấy cớ gặp gỡ bạn cũ để xin vợ cho đi cả 2 ngày T7, CN với 4 ca tập.
Buổi tập sáng thứ 7 trước Seminar đúng 1 tuần, thầy Chris đã hướng dẫn toàn bộ các động tác mà thầy Miyamoto thường dạy trong các seminar. Thầy chỉ trước cách bước chân, thế tay của thầy Miyamoto. Nhờ được tập trước như thế, khi vào seminar, mình có thể bắt nhịp nhanh hơn và có thời gian để chú ý kĩ hơn đến những tiểu tiết trong đòn đánh của thầy Miyamoto.

Cảm nhận của mình là cách đánh của thầy Miyamoto rất gần với cách đánh của cô Okamoto, nhất là trong Shokumen Irimi Nage/ Kokyu nage. Thầy di chuyển sát uke, và duy trì kết nối đến cuối đòn. Thầy Horii thì hướng dẫn những đòn cơ bản trước, sau đó đến các biến thể của riêng thầy. Thầy hay gọi các anh chị em VN lên làm uke, chắc để giới thiệu với “quần hùng”.

Cuối buổi seminar, thầy Miyamoto có gửi lời cảm ơn đến cô Okamoto và “chồng”. Câu này có vẻ làm thầy Chris hơi không vui. Trước giờ thầy vẫn hay nói nửa đùa nửa thật rằng: “Tên tôi là Chồng-của-Yoko”. Trong 1 lớp của thầy sau đợt seminar, thầy có nói rằng "Đấy, tôi lại được gọi là ông-chồng". Thầy cũng bảo mình là hội Việt Nam không có ai đến buổi tập nào của thầy. Không biết thầy nói thật hay đùa...
---
Lại nói về những buổi tập bình thường. Vẫn còn nhiều điều mình chưa hiểu về cách làm uke. Trước giờ, mình không thích kiểu uke quá ẻo lả, chạy trước và ngã trước khi tori đánh. Thế nên mình thường hơi chậm lại để đợi tín hiệu từ tori trước khi di chuyển. Nhưng cách làm uke của mình bị mọi người ở dojo này đánh giá là quá cứng, phản xạ chậm. Làm uke cần một điểm cân bằng: không phải tự chạy nháo nhào rồi ngã trước khi tori đánh, nhưng vẫn phải biết phản xạ, chuẩn bị tư thế để đi theo động tác của tori, chứ không phải đứng đơ ra như tượng khi tori đã bắt đầu di chuyển.

VD trong Kotogaeshi ura. Cô Okamoto nói là khi tori xoay tenkan ra phía sau uke, uke phải bước chân sau lên và sẵn sàng xoay theo, chứ không phải đứng yên đợi đến khi tori kéo rồi mới quay lại. Cái này không phải là “chưa đánh đã ngã”, mà là chủ động theo sát, duy trì kết nối với tinh thần tiếp tục tấn công tori.

Đôi khi ở lớp tối thứ 2, anh H - người đứng lớp - thường chỉ cách làm uke. Nhưng cá nhân mình đôi khi thấy anh H hay đi quá sâu vào tiểu tiết, VD như uke phải kiễng gót chân lên khi đổ người ngã chẳng hạn.
Những tiểu tiết này thường thì mỗi dojo sẽ có 1 kiểu, và cách ngã ở dojo này chưa chắc đã là đúng ở dojo khác. VD như chính anh H khi làm uke cho đòn Ikkyo thường thả lỏng và lật ngửa ra. Có nhiều dojo không chấp nhận cách ukemi này. Có lần anh H làm uke cho 1 thầy đến thăm võ đường, khi anh ngửa người ra thì thầy kia đá luôn vào ngực anh.
Dù sao thì nhập gia phải tùy tục, mình vẫn cố gắng luyện tập cách làm uke của dojo hiện tại, kể cả những quan điểm lớn (cách uke theo tori) lẫn những tiểu tiết nhỏ (kiễng gót, xoay gối).

[chithanh]

Từ tháng 8, được sự cho phép của thầy Chris và của…vợ, mình bắt đầu tập lớp vũ khí sáng thứ 7.

Ở võ đường mình, 1 tuần có 3 buổi tập vũ khí: sáng t6, tối t6 và sáng thứ 7. Lớp vũ khí có giới hạn số lượng học viên và muốn tập phải hỏi người phụ trách trước và phải đóng thêm phí. Buổi tập sáng thứ 6 do cô Yoko phụ trách, nhưng buổi này bắt đầu lúc 10h30, nên người đi làm như mình không thể tham gia được. Lớp tối thứ 6 là lớp cơ bản do thầy Chris dạy. Thầy Chris cũng từng mời mình đến lớp này nhưng mình phải từ chối vì giờ tập khá sớm nên mình không thể đến kịp sau giờ làm.
Lớp vũ khí sáng thứ 7 thì diễn ra ngay sau lớp taijutsu, cũng do thầy Chris đứng lớp. Mình vẫn tham gia lớp taijutsu từ ngày đầu, nhưng chưa dự lớp vũ khí bao giờ. Một phần vì nghe nói lớp này là lớp nâng cao, nên không dám xin tham gia. Thầy Chris cũng chỉ mời mình đến lớp thứ 6 chứ không có mời mình ở lại tập lớp sáng thứ 7 bao giờ, nên mình nghĩ lớp cũng không còn chỗ.

Nhưng tháng trước, mình nói chuyện với 1 chị thường tập buổi vũ khí sáng thứ 7, chị này bảo dạo này lớp vắng hơn nên mình có thể thử hỏi xin thầy cho tham gia xem sao. Thêm nữa, từ tháng 8, lớp sẽ chuyển sang tập jo. Jo thì mình có từng tập 1 thời gian dài ở Ikoma, dù chương trình không được “chính thống” cho lắm nhưng động tác cơ bản thì mình vẫn nhớ. Thế nên mình nghĩ nếu là jo dù là lớp nâng cao thì vẫn có thể theo được.

1 điểm nữa là buổi vũ khí t7 sẽ diễn ra ngay sau lớp taijutsu nên mình không mất công đến dojo thêm 1 buổi nữa, mà chỉ là về muộn hơn 1 tiếng vào trưa thứ 7 > mình lấy điểm tiện lợi này để xin phép vợ cho tập. Vợ mình thì sáng t7 thường dậy muộn 1 chút hay dẫn con đi siêu thị đến quá trưa nên việc mình về muộn ngược lại lại cho vợ thêm thời gian mua sắm, nên vợ mình đã đồng ý.

Sau khi được sự đồng ý của vợ thì vào buổi tập sáng t7, sau khi kết thúc lớp Taijutsu, mình đã đến hỏi thầy Chris, xin được tập buổi vũ khí. Thầy Chris bảo mình ở lại tập luôn.

Thầy Chris dạy theo bài của thầy Chiba. So với bài của Iwama mà mình tập trước đây thì có nhiều điểm khác. Sau đây là vài cảm nhận của mình sau vài buổi tập:

Đòn jo của thầy Chiba vươn xa hơn. Kể cả đối luyện, ví dụ lúc kết đòn với tsuki, tori sẽ vươn hết tầm gậy để đâm. Uke phải lùi lại để tránh. Hồi mình tập với thầy Hòa ở Davis thì chỉ người đánh chạm đến uke và uke không cần di chuyển.

Phả ứng của uke là điểm khác biệt thứ 2, uke kiểu thầy Chiba phải phản ứng lại nhiều hơn và nhạy hơn với đòn của tori. Có nhiều đòn gạt, đập nhắm vào tay uke > uke phải biết thả tay, tránh hoặc di chuyển nương theo lực của tori.

Iwama cũng có đòn gạt, đập gậy của đối phương, nhưng không nhiều. Trong bài của thầy Chiba thì lại có rất nhiều đòn kiểu này. Điều này khá thú vị vì có thể phát lực thoải mái để kiểm tra hiệu quả động tác của mình.

Nhưng việc có quá nhiều cách gạt, đập khiến động tác rất khó nhớ. Sau vài buổi đầu khi tập những động tác riêng lẻ, mình đã nghĩ mình có thể theo được lớp. Nhưng đến buổi thứ 6 tuần trước, khi thầy nối các động tác lại thì mình hoàn toàn đứng hình vì không thể nhớ được thứ tự. Thầy phải mời 1 senpai ra kèm riêng cho mình. Cuối buổi, thầy bảo mấy senpai gửi clip các bài vũ khí cho mình và bảo mình xem kĩ clip để nhớ động tác trước khi đến lớp. Không ngờ sau gần 20 năm tập mà vẫn có lúc cảm thấy “quê” như vậy :P

[chithanh]

Chúc mừng năm mới. Mới đó mà đã nửa năm rồi mình không cập nhật.
Mình mới thi 2 dan tháng 12 vừa rồi. 1 trong những điểm mình học được qua đợt thi này là Randori 3 người với thế Ryokatadori. Cách đánh randori của dojo khá đặc trưng với 2 quy tắc chính:

1. Ngay khi bắt đầu ném 1 uke thì phải quay người nhìn về uke tiếp theo. Không được nhìn vào uke mình đang ném. Làm được riêng điều này thôi là đã có thể đối phó với 2 uke cách dễ dàng. Nhưng với 3-4 uke thì cần 1 điều nữa.
2. Sau khi ném hết các uke 1 lượt thì Tori lùi lại tạo khoảng cách trước khi bắt đầu ném lượt tiếp theo. Như vậy, các uke sẽ phải đuổi theo tori và vì tốc độ các uke thường khác nhau, các uke sẽ khó có thể đến chỗ Tori cùng 1 lúc > Tori tránh bị bao vây.

Còn 1 vài điểm chú ý thêm do mình tự nhận ra khi tập:
Trong 1 lượt ném, phải liên tục di chuyển về phía uke mới. Nếu đứng 1 chỗ đợi uke tự đến hoặc di chuyển ít, khi ném xong uke thứ 3 thì uke thứ 1 đã đứng lên được và sẽ ở ngay phía bên cạnh đợi mình.
Trong lượt ném đầu tiên, nhiều khi có nhiều uke cùng chạy đến với tốc độ tương đương, lúc này phải chủ động di chuyển ra phía ngoài.
Dưới đây là clip của thầy Chris thời trẻ.



Cá nhân mình thấy cách tập Randori này rất thực tế vì khi đối phó nhiều người thì việc quan trọng là di chuyển, tránh bị tóm và thoát thân nhanh, chứ khó có thời gian đánh hết nguyên 1 đòn với từng uke được.


Lại nói về lớp vũ khí, gần đây lớp đã chuyển sang tập kiếm. Kiếm thì mình gần như không có kinh nghiệm gì ngoài vài buổi tập với thầy Hòa ở Davis từ nhiều năm trước. Thế nên những buổi đầu mình phải nhờ thầy và các senpai sửa rất nhiều: Từ góc đứng, hướng mũi kiếm, khoảng cách di chuyển, … có rất nhiều chi tiết cần phải chú ý. Mình cố gắng nhớ và làm đúng cái hình trước, những chi tiết nhỏ khác thì chỉ có cách nhờ mọi người sửa dần.
Thầy Chris ngoài aikiken thì dạy cả kiếm của Kashima-ryu. Lí do thì mình chưa hỏi rõ, nhưng thấy trên youtube có cả clip thầy Tissier hướng dẫn và biểu diễn môn này. Có lẽ từng có 1 nhóm tập trường phái này ở hombu trước kia?



Năm nay là một năm có nhiều sự kiện lớn. cuối tháng 3, thầy Horii ở Sanda sẽ tổ chức seminar lớn kỷ niệm 30 năm thành lập võ đường. Đầu tháng 6, seminar thường niên của Aikido Kyoto sẽ có thầy Tissier từ Pháp đến hướng dẫn. Mình sẽ cố gắng cập nhật những điều mới qua các seminar mình tham dự.
Chúc mọi người 1 năm luyện tập vui vẻ.

[chithanh]

Vài bài mình viết trên máy lâu rồi mà quên chưa đăng nên gộp lại đăng luôn 1 lần. Cuối tuần này, mình sẽ tham dự seminar với thầy Tissier. Mình sẽ ghi lại và đăng cảm nghĩ sau.

2026/03/15
Cuối tháng 2, mình tham gia 1 buổi seminar của thầy Hino từ Hombu.
Dojo mình thường mời các thầy trẻ từ hombu đến hướng dẫn khoảng 2 lần/ năm. Thông thường sẽ có 3 buổi tập, 1 buổi dành cho các bạn trẻ dưới 30 tuổi. 2 buổi tập chung toàn clb. Trước đây, từng có thầy Suzuki, thầy Oyama đến nhưng mình đều không tham dự được.

Lần này, thầy Hino chủ yếu nói về nhịp điệu của đòn đánh và cách đỡ đòn trong Yokomen uchi.
Về nhịp điệu, thầy nói là có nhiều cách đánh, nhưng cách kiểu gì thì cũng sẽ có những điểm mấu chốt cần chú ý. Trong Yokomen uchi, đó là điểm sau khi đỡ đòn và xoay. Từ điểm này, Tori có thể đánh nhiều đòn, nhiều cách. Thầy Hino cho đánh 3 đòn: Irimi nage, Kotegaeshi và Kokyunage theo thứ tự tùy chọn. Tori cố gắng đưa uke đến điểm checkpoint, duy trì kết nối nhưng không để lộ ra mình sẽ đánh đòn gì trước khi thực sự vào đòn.

Nửa cuối buổi, thầy hướng dẫn cách đỡ Yokomen kiểu trực tiếp. Thầy lấy ví dụ rất hay: theo truyền thống Nhật Bản, những thao tác bên trái cơ thể sẽ dùng tay trái, bên phải cơ thể thì dùng tay phải, Ví dụ như khi mở cửa kéo trong clip dưới, không có chuyện đưa chéo tay từ bên này sang bên kia.

https://youtu.be/xTgxQfORJ88?si=trGy4JbVEXFxKjKk

Đỡ Yokomen trực tiếp cũng vậy. Khi đòn chém đến, ví dụ uke dùng tay phải chém vào bên mang tái trái tori, tori sẽ đưa tay trái ra đón trước tiên. Khi đòn chém đến trục của tori, tori đổi sang tay phải để gạt tay uke qua.
Nhiều người chỉ dùng tay phải gạt đòn chém của tori.
Cùng 1 kiểu tay đó, thầy cho tập các loại taisabaki khác nhau: Irimi vào đồng thời gạt tay chém hoặc đứng yên 1 chỗ nhưng hạ người xuống để tránh đòn chém, v.v.

2026/05/29
Mình có 1 cô con gái 6 tuổi. Mình trước giờ chưa bao giờ nghĩ sẽ cho con tập Aikido, vì mình hiểu là Aikido rất khó, khó áp dụng và không thực sự phù hợp với trẻ nhỏ. Nhưng không hiểu sao, 1 ngày đẹp trời, con mình lại bắt đầu tập Aikido, lại còn là Aikido Yoshinkan.
Chuyện là 1 anh ở công ty mình có con gái hơn con mình 2 tuổi, nhà ở gần chỗ mình. Khoảng 1 năm trước, 2 bố con anh này bắt đầu tập Aikido Yoshinkan ở 1 lớp gần nhà. 2 bố con khá là thích tập nên tập khá chăm. Cô con gái nhà này học piano cùng với con mình, và cùng trường tiểu học luôn. Khi con mình nghe nói chị tập Aikido vui thì cũng đòi đi tập. Mình lúc đầu không muốn, nhưng con cứ đòi mãi nên đành đưa con đến tập thử. Không ngờ con mình cũng thích tập. Anh đồng nghiệp nhiệt tình tặng luôn bộ đồ tập cũ của con gái. Vậy là thôi, đành cho con đi tập Yoshinkan.
Lớp tập này thuộc hệ thống của thầy Payet người Pháp, thầy là uchideshi ngoại quốc hiếm hoi của thầy Gozo Shioda, và khá nổi tiếng. Lớp này có tới 4 buổi vào 2 ngày cuối tuần, học phí cũng không cao nếu so với các hoạt động khác ở Nhật. Lớp nhắm đến đối tượng gia đình (phụ huynh mang con đến tập cùng), nên thực ra chất lượng không tốt lắm. Cách tổ chức thì khá giống lớp tập đầu tiên của mình ở Việt Nam, các học sinh cũ hướng dẫn học sinh mới, thầy ít khi hướng dẫn mà chỉ đi vòng quanh chỉ điểm. Phía trẻ con chủ yếu trông trẻ, cho trẻ chơi để bên kia thảm bố mẹ tập. Bên người lớn thì cũng toàn phụ huynh lớn tuổi, ngại ngã, ngại đau, nên đánh cũng khá hời hợt. Mà đó là từ góc nhìn riêng của mình về mặt kĩ thuật, chứ thực ra lớp khá đông vui và mọi người tập khá là thích thú. Nghĩ lại thì quan trọng nhất của việc luyện tập aikido cũng chỉ có vậy – vui vẻ - chứ đâu phải ai cũng cần đánh đẹp, đánh giỏi.
Lớp Yoshinkan khá coi trọng việc biểu diễn (embu). Họ có bài để biểu diễn cho từng cấp độ. Và cứ vài tháng, cả nhóm lại đi biểu diễn một lần ở các lễ hội nhỏ tại các khu phố hay các đền chùa. Con mình mới tập được vài tháng cũng đã đi tham gia biểu diễn rồi.
Không biết con sẽ duy trì tập được bao lâu, nhưng miễn hiện tại thấy con có thêm thời gian vận động và có thời gian vui vẻ cũng các anh chị em trong lớp võ là cũng mừng. Về phần mình, nhờ đưa con đi tập nên cũng được phần nào trải nghiệm Yoshinkan Aikido, cũng thấy khá vui.
Quay lại lớp tập của mình. Cuối tháng 5, mình cùng clb tham gia biểu diễn ở sự kiện Embu hàng năm của Aikikai. Dù mới tham dự lần đầu, mình được cho biểu diễn ở 2 nhóm: dojo và liên minh Aikido của tỉnh. Bạn tập cùng mình cũng mới tham gia lần thứ 2 và vừa thi lên đai cùng đợt với mình. Theo lời phát biểu của Doshu, đại hội lần này có hơn 8000 người tham gia biểu diễn. Xem qua danh sách thì phải có tới khoảng 400 nhóm, chia làm gân 100 lượt biểu diễn. Mỗi nhóm chỉ có khoảng 2 phút trên thảm (30s di chuyển, chào + 1’30s biểu diễn). Việc tập hợp các nhóm, dẫn đoàn ra-vào hội trường được tổ chức rất chuyên nghiệp. nên mọi thứ diễn ra cực kì trôi chảy dù số lượng người rất lớn và thời gian hạn hẹp.
Về bài biểu diễn thì thực sự mình không ưng ý lắm. Do lần đầu nên mình hơi run, ngoài ra, năm nay số thành viên tham gia quá đông nên thảm chật, mình không đánh được những đòn đã định trong đầu nên hơi bị “khớp” . Có lẽ embu cũng là 1 kĩ năng mà mình cần phải luyện tập thêm (điều này thì lớp yoshinkan của con mình có lẽ đang làm khá tốt)
Cuối năm, lớp của con mình cũng sẽ đi tham gia biểu diễn ở đại hội của Yoshinkan. Con mình còn nhỏ và chưa tập được mấy nên năm nay mình không tham gia. Có lẽ nếu bé tập tốt, năm sau mình sẽ đưa con đi để trải nghiệm cả 2 đại hội xem sao.