Yoshimitu Yamada

[wago]

Yoshimitsu Yamada 8th Dan, Shihan USAF Chairman


Bời Peter Bernath, 7 dan & David Halprin, 6 dan

Lời người biên dịch: Cuộc phỏng vấn với thầy Yamada được thực hiện Kỳ tập huấn USAF Eastern Region 1998 ở trường Đại Học New Hampshire. Đây là phần đầu tiên của cuộc phỏng vấn dài. Trong phần này, với cách trả lời thẳng thắn và đầy màu sắc, thầy Yamada hồi tưởng lại những ngày đầu khi thầy là một uchi deshi ở Hombu Dojo.

Phần Một: Những năm tháng làm uchi deshi tại Hombu Dojo
33954_572884739388640_41241173_n.jpg
Nhóm uchi deshi ở Hombu: ngoài cùng thầy Kobayashi, thầy Tamura (đứng thứ 3 từ trái sang), thầy Noro, thầy Yamada (ngoài cùng bên phải)

Thưa thầy, điều đầu tiên chúng tôi muốn muốn hỏi thầy về tiểu sử Aikido của thầy. Tiểu sử cá nhân của thầy, tại sao thầy bắt đầu tập Aikido và việc ấy diễn ra như thế nào?
Tôi bắt đầu vì họ hang của tôi, thầy Tadashi Abe. Thầy Tadashi Abe là một trong những nội đệ tử của Tổ sư vào những ngày đầu. Nhờ thầy Abe mà tôi biết đến Tổ sư và Aikido. Tôi đã nói với bản thân, khi tôi đến tuổi nào đó, tôi muốn luyện tập, thì tôi sẽ tập với Tổ sư. Tôi cũng may mắn được nhận làm nội đệ tử nhờ mối quan hệ với thầy Abe. Tôi nghĩ đó là một thay đổi tích cực trong đời… một mối duyên hình thành nên nhân cách tôi. Dĩ nhiên, anh biết đấy, cũng giống như các thanh thiếu niên khác, bạn muốn trở thành anh hung, trở nên mạnh mẽ mà? Đó là động lực để tôi bắt đầu Aikido.

Thầy có thể kể them về cậu và nhóm nội đệ tử giống thầy? Hồi ấy như thế nào?
Tôi không nhớ quá nhiều chi tiết, nhưng cha của thầy Abe rất kính trọng Tổ sư, và là người ủng hộ về mặt tài chính cho Tổ sư. Thầy Abe cũng rất cống hiến cho Tổ sư. Tôi nghĩ rằng lúc đó Đạo chủ còn trẻ. Thầy Abe và đạo chủ cũng ngang tuổi nhau. Dĩ nhiên, thầy Koichi Tohei cũng ở đó. Họ cùng một thế hệ. Những người như, anh biết, thầy Saito cũng ở đó nhưng tôi nghĩ thầy trẻ hơn mộ chút.

Tôi hiểu, thầy Abe là người đầu tiên, thậm chí còn trước cả thầy Tohei, đi ra nước ngoài để giới thiệu Aikido, lúc ấy là ở Pháp. Thời kỳ ấy rất khó để người Nhật đi ra nước ngoài. Chúng tôi vẫn nằm dưới sự chiếm đóng của người Mỹ, và không dễ gì đi lại nhưng bằng mối quan hệ của cha mình, với những nhân vật VIP, đã là cách thầy Abe đi được.

Tôi nghĩ, hiển nhiên, thầy Abe đã có một khoảng thời gian cực kỳ khó khan, vì chẳng ai biết Aikido là gì. Những ngày ấy, cũng như mọi người khác, thầy phải trộn một ít Judo và rồi biểu diễn Aikido. Triết lý của thầy dĩ nhiên không phải là truyền bá Judo nhưng có lẽ thầy phải dung võ sinh Judo… nó cũng diễn ra như vậy với tôi. Tôi đã phải sử dụng võ sinh Judo và Karate thời gian đầu để biểu diễn. Không có ai cả.

Và dĩ nhiên, thầy Tohei và thầy Abe, anh biết đấy, họ như là anh em? Và họ chơi với nhau anh em… đánh nhau… không phải đánh thật nhưng, anh biết, họ ganh đua với nhau.

Thế đã có gì xảy ra giữa hai người bọn họ chưa?
À, ừ… có… thôi được, để tôi kể. Anh biết rằng thầy Tohei rất mạnh, và bất kỳ khi nào thầy Abe thách đấu, thầy Abe đều thua. Một lần nọ, khi tôi đang học trung học, hay nhỏ hơn, và lúc đó thầy Tohei đang ở Osaka, thầy chịu trách nhiệm một võ đường ở Osaka hay cái gì ấy. Đó là vào trước khi thầy Abe đi Pháp, nên thầy muốn thách đấu thầy Tohei một lần nữa. Ờ, thầy Abe nghĩ rằng không cách gì thắng được thầy Tohei bằng Aikido, cũng như Judo. Thầy đang đi học đại học khi ấy và thầy tham dự câu lạc bộ đô vật ở đó. Và thầy học một ít đô vật, và thầy bảo với tôi, “lần này ta sẽ thắng Tohei”. Nên thầy kéo tôi theo làm chứng.

Tôi ngồi một mình trong võ đường Osaka, và thầy Tohei thì mặc bộ võ phục Aikido bình thường với hakama, đứng giữa thảm. Thầy Abe thì mặc đồ thể thao và di chuyển vờn quanh thầy Tohei. Thầy đùa với thầy Tohei với những gì thầy tập trong môn đô vật, và bất ngờ thầy nhảy vào thầy Tohei vòng tay ôm lấy thầy Tohei, như trong vật kiểu Hy Lạp La Mã, quào, túm nhưng chẳng có tác dụng gì hết (cười)! thầy không thể thắng nổi thầy Tohei một tẹo nào. Sau đó, trên xe lửa đi về, tôi nói với cậu tôi “cháu nghĩ CẬU là người mạnh nhất trên thế giới”. Thầy Abe giận đến phát điên (cười). Sau đó không lâu thầy đi Pháp.

Thầy Abe ở Pháp bao lâu?
Tôi không biết, khá lâu. Khoảng 10 năm hay hơn. Thầy trở về khi tôi vẫn còn là nội đệ tử. Khi về, thầy rất mừng khi thấy tôi là nội đệ tử.

Trước khi thầy trở thành nội đệ tử, thầy có suy nghĩ về nghề nghiệp khác không, hay thầy luôn nghĩ rằng thầy sẽ theo Aikido?
Không, chưa bao giờ tôi nghĩ về chuyện ấy, tôi chưa bao giờ nghĩ Aikido là phương tiện kiếm sống. Không ai nghĩ như thế, thầy Kanai cũng không, không ai trong bọn tôi nghĩ mình có thể sống được nhờ Aikido. Chúng tôi chỉ cảm thấy hạnh phúc được luyện tập.

Thầy bao nhiêu tuổi khi thầy bắt đầu tập?
17 hay 18, tôi không chắc. Chắc là 18

Thầy có thể kể một chút về đạo đường Hombu thời mà thầy bắt đầu tập?
Ờ thời bấy giờ đạo đường là một ngôi nhà cũ kỹ hơn những gì anh thấy ngày nay. Nó là một đạo đường đẹp bằng gỗ đặc trưng, còn tốt, chỉ có một tầng. Như là đạo đường theo đúng nghĩa, đẹp. Nó nối với nhà của gia đình thầy Ueshiba, và tất cả chúng tôi đều ngủ trên thảm, nên dĩ nhiên, mỗi ngày anh phải dậy bởi vì chúng tôi ngủ trên chỗ người ta tập luyện. Trong phần nhà của gia đình thầy Ueshiba, chúng tôi có một phòng nhỏ xíu để chúng tôi để đồ cá nhân, nên nó như một đống hỗn độn.

Khi tôi gia nhập, có thầy Arikawa và thầy Tamura ở đó. Và rồi đến thầy Noro gia nhập (thầy Noro giờ đã có hệ thống của riêng thầy), và kế là tôi, và rồi Chiba, Kanai và Sugano. Dĩ nhiên, có nhiều người đến rồi đi, nhưng cơ bản là nhóm đó. Thầy Tada và Yamaguchi có lớp dạy thường xuyên và tôi nghĩ thầy Tamura cũng vậy. Vài thầy có có một hay hai lớp.

Thời ấy thầy Tohei là huấn luyện viên trưởng và sau khi tôi gia nhập thầy đi Hawaii hay tôi gia nhập khi thầy ở bên Hawaii, tôi không nhớ chính xác. Dù gì, nó là thời điểm mà có một mối lien hệ với Hawaii.

Thời gian biểu ở Hombu lúc ấy như thế nào?
Tôi còn nhớ rất rõ. Lớp sang từ 6:30-7:30, rồi 8 tới 9, và không mở cửa cho đến lớp chiều từ 3 đến 4, 4 tới 5 và sau 6:30 đến 7:30 buổi tối. Và khoảng giữa các lớp thường xuyên, có các lớp riêng dành cho những người thích tập với huấn luyện viên trưởng Koichi Tohei. Mọi người chúng tôi phải luôn có mặt để làm uke cho những lớp như vậy, vì những người giàu có sẽ trả nhiều tiền cho những lớp riêng. Một cách tự nhiên, tất cả tiền sẽ dung cho tổng hành dinh.

Thế các võ sinh bình thường, không phải nội đệ tử thì như thế nào. Có vẻ như có rất nhiều lớp riêng. Có bao nhiêu võ sinh lúc bấy giờ? Những người tập là những người như thế nào?
Ờ… thời gian ấy ở Nhật Bản, Aikido không được nhiều người biết. Chỉ một ít người biết về Aikido. Không có quảng cáo, không có các buổi biểu diễn trước công chúng. Bây giờ chúng ta có Hội diễn Aikido toàn Nhật Bản hằng năm, phải không. Tôi vẫn còn nhớ cái đầu tiên vì Tổ sư không cho phép tổ chức nó.

Ai tổ chức kỳ ấy?
Sau khi đạo chủ lên nắm quyền, dĩ nhiên, có nhiều người khuyên. Anh biết đấy, phải có sự thay đổi. Nó không còn như ngày xưa nữa. Tôi nghĩ Đạo chủ đã thuyết phục Tổ sư rằng nên có biểu diễn trước công chúng, nhưng Tổ sư không muốn biểu diễn Aikido trước công chúng. Tôi nghe rằng ngày xưa, cơ bản các võ sư, họ không muốn để lộ kỹ thuật của mình với người khác… cách họ rút kiếm, hay đại loại thế… họ không muốn để bất kỳ ai thấy cả. Họ chỉ dạy cho những võ sinh nhất định vì họ không muốn kẻ thù của họ có thể thấy được kỹ thuật.

Đó là lý do, thời xưa, nếu anh lựa chọn người để học, anh phải có sự giới thiệu trước. Nhưng điều đó đã thay đổi, giống như đạo đường chúng tôi mở cửa ra công chúng. Ai cũng có thể gia nhập. Nhưng trước đó thì điều đó chưa diễn ra cho đến khi chúng tôi bắt đầu biểu diễn trước công chúng. Hồi đó chẳng có tổ chức gì cả, không có văn phòng, không có phòng ghi danh. Người đến chỉ mở cửa vào nhà Ueshiba. Mỗi khi chúng tôi nghe có ai đến giữa giờ tập, một trong chúng tôi sẽ nhảy ra từ trong đạo đường và xem ai và chào “Tôi có thể giúp gì được ạ?” Có một cái bàn nhỏ để người ta ký xin gia nhập. Không có tổ chức gì cả vào lúc ấy.

Có phải Tổ sư bị đưa vào tình thế phải điều chỉnh cho hợp với cái mới là mở cửa ra công chúng?
Tôi nghĩ vậy… tôi nghĩ tổ sư không có sự lựa chọn. Phải kiếm đường sống mà.

Tập luyện với Tổ sư như thế nào?
Tổ sư không dạy theo một thời gian biểu nào cả. Đạo chủ dạy lopws 6:30 sáng. Bất kỳ khi nào Tổ sư vòng vòng ở đấy, bất kỳ khi nào Tổ sư cảm thấy thích, thầy sẽ chen vào lớp. Tổ sư sẽ bước vào và nói, “Đừng để ý, đừng để ý, cứ tiếp tục tập”. Nhưng Tổ sư muốn nói cái gì đó. Thầy cũng rất dễ thương, anh biết đấy. Tổ sư sẽ thường đi lại khi chúng tôi luyện tập vì mỗi khi Tổ sư đi ra nhà tắm Tổ sư phải đi ngang qua lối vào đạo đường. Thầy cứ đi đi lại lại, chờ cho có người mời thầy vào, như anh biết đấy? Sau khi không chịu được việc bị ngó lơ, Tổ sư sẽ bước vào và nói “Xin chào mọi người”, và rồi nói tiếp, “cứ tiếp tục, tiếp tục…” (cười) và rồi chúng tôi cứ nói và tiếp tục và tiếp tục… Anh biết đấy. Thật tức cười.

Rồi 8 giờ là giờ của thầy Tohei nếu thầy Tohei ở đó, thầy Tohei và thầy Osawa, thường là vậy. Lúc ấy thầy Tohei đi dạy ở tận Hawaii, anh biết đấy. Thầy đi có thể khoảng 1 năm, rồi lại trở về.

Với lớp 6:30 sáng chúng tôi thường vội. Chúng tôi phải lau dọn trong và ngoài đạo đường. Chúng tôi có khoảng nửa tiếng. Chúng tôi dậy lúc 6 giờ, lau sạch bụi vì đó là đạo đường. Chúng tôi chịu trách nhiệm phần trong và phần ngoài. Chúng tôi phải hoàn tất trước khi các võ sinh tới. Ở lớp 6:30 chúng tôi phải giúp họ, họ như những người mới tập. Nhưng lớp 8 giờ thật sự là giờ tập của chúng tôi. Nhiều võ sinh là học sinh trung học, nên rất tốt cho chúng tôi. Sau đó lớp 3 giờ chiều dạy bởi thầy Tada cũng rất nhiều cậu trai trẻ và cũng là giờ tập bổ ích cho chúng tôi.

Chúng tôi thường đi ra ngoài với Đạo chủ hay với thầy Tohei trong lớp buổi tối vì họ phải ra ngoài để kiếm tiền cho đạo đường. Nên tôi không nhớ gì nhiều về những lớp trễ. Và nếu tôi có thời gian rỗi tôi chơi hockey, nên tôi bỏ lớp đó. Có một thời tôi cũng đi chơi. Tôi chơi hockey rất có năng khiếu

Thầy có thể kể một vài kỹ thuật của thầy? (cười)
Chỉ đơn giản là lặn mất (cười lớn hơn)

Đó là bí quyết, chỉ lặn mất?
Vâng… dĩ nhiên, khi tôi gia nhập, không có ai dưới tôi cả. Chỉ có thầy Arikawa, Tamura, và tôi, và Noro một thời gian, nhưng tôi nhỏ nhất nên tôi phải làm tất cả.

Công việc chua nhất lúc ấy, với tôi nó là dễ nhất, là lau dọn phòng tắm và nhà vệ sinh, có có nhà vệ sinh, theo kiểu Nhật. Vì nó thường mất nhiều thời gian để lau dọn, đó là cái cớ hay để vô lớp trễ (cười). Nên tôi xung phong làm việc ấy. Thế nên tôi có thể ngủ them một chút. Tôi ở trong nhà vệ sinh, nên không ai làm phiền tôi, và nó là cớ hay để vô lớp trễ 10 phút, 15 phút.

Khi chúng tôi gặp các thầy lớn tuổi, thầy Osawa, thầy Tada, thầy Arikawa, mỗi người đều có nhiều cái riêng, họ như thế nào lúc đó? Lúc ấy như thế nào? Họ có như vậy không?
Dĩ nhiên. Thầy Tada không bao giờ thay đổi.Tôi xem những biểu diễn của thầy trên video. Thầy không bao giờ thay đổi. Tôi nghĩ rằng người thay đổi nhiều là thầy Arikawa, từ xấu nên tốt. Lúc ấy thầy rất dữ và cộc.

Có đáng sợ không?
Có. Làm uke cho thầy ấy rất sợ, thầy thường hay quào xước da người khác.

Dường như thầy luôn luôn có một mối quan hệ đặc biệt với thầy Osawa?
Vâng. Tôi là uke yêu thích của thầy. Thầy luôn luôn thích tôi. Tin hay không tôi từng là một uke giỏi. Tôi rất dẻo và ốm. Thầy thường có những di chuyển dẫn rộng, khó cho uke theo. Kỹ thuật của thầy cần một uke giỏi. Trông sẽ đẹp hơn. Dĩ nhiên, ai cũng cần một uke giỏi để trông đẹp hơn. Ngoại trừ thầy Arikawa không cần uke giỏi. Không thành vấn đề… anh không có sự lựa chọn (cười)!

Thế còn với thầy Tohei thì như thế nào?
Làm uke cho thầy… hơi khó với một số người. Tôi thường làm uke cho thầy thỉnh thoảng ở các lớp riêng vì tôi nói được tiếng Anh. Không giỏi thật sự, nhưng thời ấy là tốt rồi, thầy Tohei có vài trục trặc trong việc truyền đạt vì tiếng Anh thầy là tiếng bồi. Nhưng nhiều người Mỹ tới học riêng với thầy, nên tôi phải làm uke.

Chuyện gì xảy ra với thầy Tohei?
Ờ, tôi sẽ kể cho anh nghe. Không may, cái gì xảy ra thì cũng xảy ra rồi, nhưng thầy là người lạ thường. Cá tính mạnh, uke giỏi, đàn ông, anh biết đấy, rộng rãi. Hoàn toàn trái ngược với tính cách của Đạo chủ. Đạo chủ thì ít nói, và không sôi nổi. Anh có thể nói với thầy Tohei về mọi thứ. Thầy rất thích uống. Thầy kiểu như là thần tượng vậy. Như tôi nhớ về thầy là như vậy. Anh biết đáy, khi anh còn trẻ anh bị ấn tượng ngay. Người đi Hawaii và trở về trong áo người Hawaii đẹp mới cáu, người sực mùi nước hoa và có thể uống rượu Scotch như uống nước. Tôi lúc ấy như, “chúa ơi”, anh biết đấy? anh biết không, luôn vây quanh bởi những cô gái? Chúng tôi lúc ấy còn trẻ, không có tiền, nên thầy thực sự gây ấn tượng với chúng tôi.

Chuyện thầy bắt đầu dạy xảy ra như thế nào?
Nó là vì tôi nói được chút xíu tiếng Anh. Và thế là tôi được dạy. Thời ấy có nhiều căn cứ quân sự Mỹ ở xung quanh Tokyo. Đó là một lý do khác mà tôi không thể tham gia các lớp buổi tối. Tôi chịu trách nhiệm huấn luyện ở hai căn cứ quân sự. Tôi phải rời khỏi đạo đường lúc 4 hay 5 giờ để đến đó. Mất khoảng một giờ đi xe lửa. Lúc ấy tất cả mọi võ sinh đã hết giờ làm việc hằng ngày.
Đó là thời gian khá vui vẻ. Sauk hi tập tôi đi đến club dành cho sĩ quan, và được uống rượu Scotch. Dĩ nhiên, việc có lấy được rượu Scotch ở Nhật vào thời ấy là chuyện không thể có. Rượu Scotch à? Quên đi! Nhưng ở đó anh có thể uống rượu Scotch như uống nước. Tôi cũng dạy vài lớp ở trường đại học, và tất cả các nhóc sinh viên đều muốn đi cùng tôi để giúp đỡ! Sau đó, tôi không biết việc diễn ra như thế nào, nhưng tôi và thầy Kanai thành một nhóm. Chúng tôi cùng nhau tới Yokohama mỗi cuối tuần.

Yokohama? Đó có phải nơi có võ đường của người Mỹ?
Đúng vậy. Nó nằm trên một khu căn cứ quân sự.

Làm sao người Mỹ trong quân đội biết về Aikido?
Ờ, tôi không biết chính xác vì sao, nhưng lần nữa, có tin rằng từ mối quan hệ với thầy Tohei ở Hawaii. Đó là thời gian mà người ta bắt đầu biết nhiều hơn về Aikido, người Mỹ ở đó và một vài người lính đến đạo đường Hombu.
Lúc bấy giờ, đó là một khoản thu nhập lớn cho Hombu. Khi tôi đi ra ngoài dạy, tôi được trả theo buổi, lấy tiền và mang về tổng đàn. Đó là số tiền lớn. Tôi còn nhớ. Thời ấy, đồng đô mạnh vì nền kinh tế Nhật Bản. Đồng yên chẳng là gì cả. Tôi nhớ lại, khi tôi gia nhập đạo đường, mức phí hằng tháng là 500 yen. 500 yên lúc bấy giờ là khá nhiều. Tôi nhớ một tô mì ramen giá 25 yen hay gì đó. Khi tôi dạy GI’s, tôi lấy 2,500 yên một người cho một lớp! nên nếu có 10 hay 15 người trong một lớp đó là một số tiền lớn. Gần bằng tiền lương trung bình của một sinh viên mới ra trường kiếm trong một tháng mà tôi kiếm trong một buổi tối. Điều có lợi cho đạo đường.

Thầy có trở thành bạn tốt với các uchi deshi khác vào thời đó?
Có. Tôi đâu có vấn đề gì đâu. Tôi hòa đồng với mọi người. Chúng tôi đều nghèo cả. Chúng tôi không có cơ hội đi chơi nhiều. Họa chăng một vài lần, có người mời chúng tôi, có vài thành viên mời nội đệ tử, đi chơi với nhau. Nhưng phần lớn, mọi người ra ngoài để dạy, nên chúng tôi chẳng có thời gian tụ tập nhau lại. Không có cách nào để tụ tập nhau lại mua đồ ăn và đồ uống như bây giờ. Không có cách nào chúng tôi có thể tự làm việc ấy. Khi chúng tôi đi ra a ngoài với nhau, có ai đó tài trợ, mời chúng tôi.

Nguồn: http://www.aikidosphere.com/yyeinsideaikidopt1.cfm
Dịch: Kansha Dojo