Cơ sở võ học của AIKIDO

[BMTD]

1.1 Định luật Newton 1: Quán tính

Nếu không có lực ngoài tác động, một vật sẽ giữ nguyên trạng thái chuyển động của nó.

1. Nếu đang đứng yên, vật sẽ mãi đứng yên.
2. Nếu đang chuyển động, vật sẽ chuyển động thẳng đều.

Đặc tính "giữ nguyên trạng thái chuyển động" được gọi là quán tính của vật.

Một ứng dụng nhỏ: Khi đối thủ lao vào tấn công (đấm, đá, chém), nếu ta bình tĩnh và bất ngờ thoát ra khỏi đường tấn công thì theo quán tính, đối thủ có thể lao chúi và té sấp mặt xuống đất nếu không phản xạ kịp. Yếu tố bất ngờ rất quan trọng.

1.2 Định luật Newton 2: Gia tốc

Khi có lực ngoài tác động, vật sẽ thay đổi trạng thái chuyển động của nó (nghĩa là thay đổi vận tốc). Độ lớn của sự thay đổi (gia tốc) tỷ lệ thuận với lực và tỷ lệ nghịch với khối lượng của vật.
a = F/m
trong đó a là gia tốc; F là lực; m là khối lượng.

Một ứng dụng nhỏ: Trong các kỹ thuật dẫn, để tránh phải dùng một lực lớn, chúng ta thường dẫn và tăng tốc từ từ, làm cho uke đang từ trạng thái đứng yên chuyển động dần đến một tốc độ thích hợp rồi mới ra đòn.

1.3 Định luật Newton 3: Phản lực

Khi một vật A tác động vào vật B một lực F thì A cũng chịu một lực Fr tác dụng ngược lại từ B. F và Fr có độ lớn bằng nhau nhưng ngược chiều, mỗi lực tác động vào một vật khác nhau.

Định luật này được ứng dụng vào tình huống hóa giải lực của đối thủ bằng lực đàn hồi (sẽ bàn ở lần sau).

1.4 Chuyển động tròn

Trong AIKIDO và Thái Cực Quyền, chuyển động tròn (vòng cung, vòng cầu, xoắn ốc) là loại chuyển động chủ đạo, đến mức hầu như mọi chiêu trong các đòn thế đều là chuyển động tròn. (Có nhiều người nâng lên thành "Nguyên lý vòng tròn").

Vận dụng định luật Newton I, chúng ta thấy rằng khi chuyển động tròn, vật phải chịu một lực tác dụng nào đó (bằng không, vật phải chuyển động thẳng đều). Lực này làm cho phương của chuyển động hướng về phía tâm của một vòng tròn và được gọi là lực hướng tâm.

Giả sử rằng một vật có khối lượng m đang chuyển động tròn đều với vận tốc v trên một vòng tròn có bán kính r. Khi đó độ lớn của lực hướng tâm được tính bằng công thức: F = mv2/r.

Như vậy, độ lớn của lực hướng tâm tỷ lệ (thuận) với khối lượng của vật và bình phương vận tốc; tỷ lệ nghịch với bán kính của vòng tròn.

Một ứng dụng nhỏ: Khi thực hiện các đòn thế AIKIDO, nếu dẫn đối thủ hoặc ra đòn theo vòng cung thì lực cần ra tương ứng với lực hướng tâm. Vì lực hướng tâm tỷ lệ nghịch với bán kính nên nếu đánh theo vòng lớn (r lớn) thì chỉ cần một lực nhỏ (F nhỏ); ngược lại nếu đánh theo vòng nhỏ (r nhỏ) thì phải dùng một lực lớn (F lớn).

Câu hỏi đặt ra là vì sao chúng ta nên đánh vòng cung thay vì theo đường thẳng. Chúng ta sẽ quay lại đề tài này sau khi đã thảo luận về cơ sở y học phương Tây (Giải phẫu và Sinh lý) và tổng hợp thành những nguyên tắc thực hành.