Anh Tyi đưa ra 2 vấn đề:
1- Aikido được Việt hóa.
2- Tại sao hội Aikido tp không kết nối với thầy Phong để cùng phát triển ?
Tôi học Aikido từ thầy Phong, trong những năm cuối 60s và đầu 70s tại lầu 2 số 94 Điện biên Phủ bây giờ. Ngay lúc đó thầy Phong đã có một vị trí đặc biệt đối với Aikido miền nam VN. Qua những năm 80s, thầy Phong cũng bỏ ra nhiều tâm huyết để giúp phong trào Aikido vươn lên. Nhưng lúc đó, thầy chỉ có thể đứng sau các người khác, có lẽ thầy là sỉ quan củ của chế độ VNCH, nên tình hình lúc đấy không thể làm gì hơn. Thầy Phong rời VN trong năm 86 và sau đó mở võ đường Tenshinkai tại California cho đến nay.
Sở TDTT tp sẽ không thích thú để hợp tác với thầy Phong, đây là quyền của họ. Sở TDTT nên để các võ đường tự do lựa chọn, võ sư nào muốn vào liên đoàn Aikido VN hay muốn gia nhập liên đoàn Tenshinkai của thầy Phong cũng được. Ngay trong Aikido, có rất nhiều trường phái, từ Aikikai, đến Ki-Aikido ...Nếu hội Aikido tp độc quyền tại Sài Gòn, thì làm sao các phái khác có thể phát triển. Đây là sự thiệt hại lớn cho võ sinh. Ngay tại Hà Nội, hiện nay đã có nhiều nhóm Aikido khác nhau rồi.
Sau đây là ý kiến cá nhân của tôi về sự "biến dạng".
Aikido là một môn võ tương đối mới, nhưng kỹ thuật của nó có cả 1000 năm rồi. Các kỹ thuật trên trải qua nhiều thế hệ con người, nó được hoàn thiện từ các thế hệ sau. Tổ sư Ueshiba học Aiki jutsu từ Takeda sensei trong 7 năm. Cũng như các võ sinh học từ tổ sư Aikido, trung bình học cũng học từ 5 đến 7 năm.
Trong con người có khoảng 600 cơ bắp có thể điều khiển được. Nguyên lý Aikido là vận dụng sự tổng hợp của các cơ bắp trên. Cơ thể của mổi cá nhân sẽ tạo ra cách dùng cơ bắp khác nhau vì điều kiện thể lực khác nhau. Trong khi cấu tạo cơ thể của hơn 6 tỉ người trên thế giới lại giống nhau, nên một chiêu thức đều có thể áp dụng vào mọi người. Những ai nắm được nguyên lý Aikido thì mặc dầu có thể dùng lực khác nhau (có người dùng lực hông trong khi người khác có thể dùng lực từ chân ...) nhưng hậu qua vẩn giống nhau. Thí dụ trong trường hợp thầy Phong, trong các hình youtube được đưa lên trang web hkd, nhiều người trong đây đã phê bình lối đánh Irimi Nage của thầy. Vì họ bắt chước và không đạt được hiệu quả mong muốn. Lý do đơn giản, vì thầy Phong khá thấp, nên lối dẩn Uke trong Irimi Nage của thầy sẽ mạnh nhất, trong khi Nage cao bằng Uke, mà làm đúnh như vậy sẽ không được.
Theo kinh nghiệm của tôi khi thăm viếng khá nhiều võ đường tại Mỹ, châu Âu và Nhật. Nếu võ sư nào nắm vững nguyên lý thì đòn thế đều tương tự như nhau. Có nhiều trường hợp, võ sư chế sửa các đòn thế (nhất là trong Aikiken và Aikijo) nhưng không nắm được tâm pháp, nguyên lý của nó, đưa đến các tình trạng buồn cười.
Trong Aikido nếu có sửa chửa, thường cũng có thể dùng được mặc dầu có thể có nhiều sơ hở, vì Aikido cần phải thực hành trên Uke. Trong khi đó Aikiken và Aikijo không có thực hành để chứng tỏ nó có hiệu nghiệm hay không. Hầu hết các sự biến dạng đến từ 2 trường hợp:
1- Cơ thể võ sinh hơi khác thường (cao, thấp, mập, ốm, có thương tật)
2- Võ sinh không nắm được nguyên lý nên chế tạo thêm các phương cách khác thường.
Thí dụ, đòn thế Shiho nage, nếu Nage không nắm vững hoàn toàn nguyên lý của nó, Uke có thể ngăn chận Nage ra đòn. Và cách sửa chửa tại một vài võ đường là bẻ cánh tay thật mạnh, hay đấm vào hông Uke, hay Nage thấp người xuống ... sau đó mới ra đòn. Các nguyên nhân trên, tạo ra nhiều lối đánh khác nhau. Theo kinh nghiệm nhỏ bé tôi đúc kết học hỏi được từ các hệ phái Aikido và Aiki jutsu khác nhau, các phương thức sửa chửa trên hoàn toàn không cần thiết.
Tóm lại, theo tôi nghỉ, thế hệ sau, có nhiều phương tiện, họ sẽ phát triển Aikido hay hơn các thế hệ đầu tiên như thời O''sensei và các đệ tử ... Họ có thể thấy Aikido qua nhiều lá, và cành khác nhau. Từ đó họ có thể suy luận ra được gốc và rễ thật sự của môn võ nầy. Thời xa xưa, rất ư là khó khăn để làm như vậy.